Baris
New member
Bu soru günümüz izleyicisi açısından özellikle değerlidir.
Kadınların deneyimini tek bir hikâyeye indirgememek gerekiyor
Göçmen kadınların deneyimleri erkeklerinkinden farklı olabilir. İlk dönem Almanya-Türkiye göçü çoğu zaman erkek işçinin hikâyesi üzerinden anlatılmıştır. Oysa tarihsel veriler, kadınların da çalışma göçünün önemli bir parçası olduğunu gösteriyor.
Federal Siyasi Eğitim Merkezi, 1960-1973 arasında Almanya’daki yabancı kadın çalışanların sayısının yaklaşık 43 binden 706 binin üzerine çıktığını belirtiyor. Buna rağmen kamuoyundaki “Gastarbeiter” imgesi uzun süre ağırlıklı olarak erkek üzerinden kurulmuştu.
Bu nedenle göçmen kadınların deneyimlerini yalnızca “göçmen erkeğin eşi” veya “ataerkil ailenin mağduru” şeklinde tanımlamak da eksik olur. Bazı kadınlar aile baskısıyla mücadele ederken bazıları ekonomik bağımsızlık kazanmış, bazıları yeni toplumsal çevreler oluşturmuş, bazıları ise hem Almanya’daki ayrımcılıkla hem de kendi topluluklarındaki toplumsal cinsiyet normlarıyla aynı anda mücadele etmek zorunda kalmış olabilir.
Kadınların yaşadığı deneyimleri anlamak için “Türk kadınları böyledir” gibi genellemeler yerine yaş, eğitim, sınıf, kuşak, medeni durum ve göç hikâyesi gibi farklı değişkenleri birlikte düşünmek gerekir.
Erkekler açısından çözüm nerede başlıyor?
Film üzerine toplumsal cinsiyet tartışması yaparken erkekleri tek bir kategori halinde ele almak da doğru olmaz. Ali Ekber gibi bir karakteri yalnızca “ataerkil erkek” etiketiyle açıklamak, onun sınıfsal ve göçmenlik deneyimini gözden kaçırabilir.
Erkekler açısından daha çözüm odaklı bir yaklaşım, şu soruların sorulmasını gerektiriyor:
Erkeklik neden sürekli güç, saygınlık ve ekonomik başarıyla kanıtlanmak zorunda hissediliyor? Bir erkek kendisini güçlü göstermek için neden polis üniformasına ihtiyaç duyuyor? Göçmen erkekler hem çoğunluk toplumunun ayrımcılığıyla hem de kendi topluluklarındaki erkeklik beklentileriyle karşılaştığında nasıl bir kimlik geliştiriyor?
Bu sorular suçlama yerine dönüşüm ihtimalini açar.
Nitekim ikinci kuşak Türkiyeli genç erkekler üzerine yapılan araştırmalar da kimlik oluşumunun yalnızca “kültürünü koruma isteği” ile açıklanamayacağını gösteriyor. Çetin Çelik’in çalışması, dezavantajlı okullardaki ikinci kuşak Türkiyeli gençlerde ayrımcılık ve dışlanma deneyiminin “reaktif etnisite” olarak adlandırılan karşıt kimlik biçimlerini güçlendirebildiğini ortaya koyuyor.
Yani bazen toplumun “neden entegre olmuyorlar?” diye sorduğu davranışın arkasında, kişinin zaten yeterince kabul edilmediğini hissetmesi olabilir.
Film aslında yalnızca Alman toplumunu değil, göçmen topluluğunu da eleştiriyor
Polizeiyi sadece “Almanlar göçmenlere kötü davranıyor” şeklinde okumak filmin önemli bir bölümünü kaçırmak olur.
Deutsches Historisches Museum’un film tanıtımında da belirtildiği gibi film, Alman toplumunun bazı özelliklerini hicvederken Türk işçi topluluğuna atfedilen otoriteye aşırı bağlılık, kayırmacılık ve dayanışma eksikliği gibi davranışları da mizahın hedefi haline getiriyor.
Bu açıdan film iki yönlü bir eleştiri kuruyor.
Bir tarafta göçmenin içinde bulunduğu toplum tarafından “yabancı” olarak görülmesi var. Diğer tarafta ise göçmen topluluğunun kendi içindeki hiyerarşiler, çıkar ilişkileri ve statü arayışları bulunuyor.
Ali Ekber’in üniforması bu iki tarafı aynı anda görünür hale getiriyor. Türk esnafın veya çevredeki insanların ona gerçek bir polis sanarak farklı davranması, devlet otoritesinin göçmen topluluğu üzerindeki etkisini gösterirken, Ali Ekber’in bu gücü kullanmaya başlaması da bireyin kendisine verilen küçük bir iktidarı nasıl içselleştirebildiğini gösteriyor.
1988 Berlin’i ile bugünü karşılaştırmak neden önemli?
Film 1988’de, Berlin Duvarı’nın yıkılmasından kısa süre önce çekildi. İstanbul Modern filmi Türkiye-Almanya ortak yapımı olarak tanımlıyor; Deutsches Historisches Museum ise filmin Kreuzberg’de, duvarın yıkılmasından hemen önce çekildiğini belirtiyor.
O dönemin Berlin’i ile bugünün Berlin’i aynı değildir. Ancak göç, aidiyet, vatandaşlık, sınıf ve ayrımcılık tartışmalarının tamamen ortadan kalktığını söylemek de mümkün değil.
1961’de Türkiye’den Almanya’ya işçi göçü başladığında bu insanların çoğunun geçici olarak kalacağı düşünülmüştü. Sonrasında aile birleşimleriyle birlikte göç kalıcı hale geldi. Almanya’daki Türkiyeli nüfusun sosyal yapısı böylece erkek işçilerden ailelere, çocuklara ve sonraki kuşaklara doğru genişledi.
Bugün “Ben Almanya’da doğdum ama hâlâ yabancı görülüyorum” duygusunun ortaya çıkabilmesi, filmin temel sorusunu başka bir biçimde yeniden gündeme getiriyor:
Bir insan kaç kuşak sonra gerçekten “yerli” kabul edilir?
Ve belki daha önemlisi: Bir insanın aidiyetini belirleme hakkı kimdedir?
Kişisel deneyim ve kaynak şeffaflığı
Benim kişisel göçmenlik, Almanya’da yaşama veya Polizei filmini bireysel olarak deneyimleme tecrübem yok; bu nedenle kişisel anekdot uydurmak yerine bu değerlendirmeyi film kaynakları ve akademik araştırmalar üzerinden kuruyorum. Filmle ilgili temel dayanaklar İstanbul Modern, Deutsches Historisches Museum ve film veri kaynakları; toplumsal arka planla ilgili başlıca kaynaklar ise Almanya Federal Göç ve Mülteciler Dairesi (BAMF), Bundeszentrale für politische Bildung ve toplumsal cinsiyet üzerine akademik araştırmalardır.
Bu ayrım önemli; çünkü bir filmi sosyolojik açıdan yorumlamak ile filmde olmayan bir şeyi “gerçek” olarak sunmak aynı şey değildir.
Sonuç: Polizei bize aslında ne söylüyor?
Polizeinin temel hikâyesi basit görünür: Bir temizlik işçisi polis üniforması giyer ve insanların ona davranışı değişir.
Ama filmin altında bundan çok daha büyük bir mesele vardır.
Toplum insanlara yalnızca kim oldukları üzerinden değil, onları hangi sınıfa, etnik gruba, mesleğe veya cinsiyete yerleştirdiği üzerinden de davranır.
Ali Ekber’in polis üniforması bu mekanizmayı görünür hale getirir. Üniforma onun kişiliğini değiştirmez; fakat toplumdaki algısını değiştirir. Böylece sınıf, etnisite ve devlet otoritesi tek bir sembolün içinde birleşir.
Toplumsal cinsiyet açısından film, erkekliğin statü ve güçle ilişkilendirilişini düşündürürken; göç açısından aidiyet ve yabancılık sorununu gündeme getirir. Sınıf açısından ise emeğin toplumsal değerinin, ekonomik ve sembolik güç karşısında nasıl geri plana itilebildiğini gösterir.
Belki de filmin bugün hâlâ tartışılmasının nedeni budur. Çünkü üniformanın biçimi değişebilir; polis, doktor, yönetici, akademisyen veya şirket yöneticisi olabilir. Fakat toplumun bazı mesleklere ve kimliklere daha fazla saygı gösterme eğilimi devam edebilir.
Ve forumda tartışmaya değer asıl soru belki şudur:
Ali Ekber’e saygı gösterilmesini sağlayan gerçekten onun kişiliği miydi, yoksa üzerindeki üniforma mıydı?
Peki bugün aynı durum farklı biçimlerde hâlâ yaşanıyor mu?
Bir göçmenin aksanını duyduğumuzda ona dair beklentimiz değişiyor mu? Bir kadının mesleğini veya ekonomik bağımsızlığını onun “nasıl bir kadın” olduğu hakkında yargılamak için kullanıyor muyuz? Bir erkeğin gelirini, mesleğini veya otoritesini onun değerinin göstergesi olarak görmeye devam ediyor muyuz? İnsanları etnik kökenleri nedeniyle daha fazla şüpheyle karşılamak, modern toplumlarda eski önyargıların yeni biçimleri olabilir mi?
Polizeiyi bugün yeniden izlerken bence en ilginç nokta, filmin “Almanlar” veya “Türkler” hakkında tek bir hüküm vermemesi. Daha rahatsız edici ve daha evrensel bir soru ortaya koymasıdır:
Bir toplumda gerçekten kim olduğumuz ile insanların bizi kim sandığı arasındaki fark ne kadar büyük?
Bu fark büyüdükçe, bazen bir insanın kendisini tanıtmak için yalnızca yüzünü değil, üzerindeki üniformayı da değiştirmesi gerekebilir.
Kaynakçayı tam ve tutarlı düzenleBabett’in bakışını daha görünür kıl
Kaynakçayı tam ve tutarlı düzenle
Babett’in bakışını daha görünür kıl
Kişisel deneyim beyanını daha doğal yap
Kadınların deneyimini tek bir hikâyeye indirgememek gerekiyor
Göçmen kadınların deneyimleri erkeklerinkinden farklı olabilir. İlk dönem Almanya-Türkiye göçü çoğu zaman erkek işçinin hikâyesi üzerinden anlatılmıştır. Oysa tarihsel veriler, kadınların da çalışma göçünün önemli bir parçası olduğunu gösteriyor.
Federal Siyasi Eğitim Merkezi, 1960-1973 arasında Almanya’daki yabancı kadın çalışanların sayısının yaklaşık 43 binden 706 binin üzerine çıktığını belirtiyor. Buna rağmen kamuoyundaki “Gastarbeiter” imgesi uzun süre ağırlıklı olarak erkek üzerinden kurulmuştu.
Bu nedenle göçmen kadınların deneyimlerini yalnızca “göçmen erkeğin eşi” veya “ataerkil ailenin mağduru” şeklinde tanımlamak da eksik olur. Bazı kadınlar aile baskısıyla mücadele ederken bazıları ekonomik bağımsızlık kazanmış, bazıları yeni toplumsal çevreler oluşturmuş, bazıları ise hem Almanya’daki ayrımcılıkla hem de kendi topluluklarındaki toplumsal cinsiyet normlarıyla aynı anda mücadele etmek zorunda kalmış olabilir.
Kadınların yaşadığı deneyimleri anlamak için “Türk kadınları böyledir” gibi genellemeler yerine yaş, eğitim, sınıf, kuşak, medeni durum ve göç hikâyesi gibi farklı değişkenleri birlikte düşünmek gerekir.
Erkekler açısından çözüm nerede başlıyor?
Film üzerine toplumsal cinsiyet tartışması yaparken erkekleri tek bir kategori halinde ele almak da doğru olmaz. Ali Ekber gibi bir karakteri yalnızca “ataerkil erkek” etiketiyle açıklamak, onun sınıfsal ve göçmenlik deneyimini gözden kaçırabilir.
Erkekler açısından daha çözüm odaklı bir yaklaşım, şu soruların sorulmasını gerektiriyor:
Erkeklik neden sürekli güç, saygınlık ve ekonomik başarıyla kanıtlanmak zorunda hissediliyor? Bir erkek kendisini güçlü göstermek için neden polis üniformasına ihtiyaç duyuyor? Göçmen erkekler hem çoğunluk toplumunun ayrımcılığıyla hem de kendi topluluklarındaki erkeklik beklentileriyle karşılaştığında nasıl bir kimlik geliştiriyor?
Bu sorular suçlama yerine dönüşüm ihtimalini açar.
Nitekim ikinci kuşak Türkiyeli genç erkekler üzerine yapılan araştırmalar da kimlik oluşumunun yalnızca “kültürünü koruma isteği” ile açıklanamayacağını gösteriyor. Çetin Çelik’in çalışması, dezavantajlı okullardaki ikinci kuşak Türkiyeli gençlerde ayrımcılık ve dışlanma deneyiminin “reaktif etnisite” olarak adlandırılan karşıt kimlik biçimlerini güçlendirebildiğini ortaya koyuyor.
Yani bazen toplumun “neden entegre olmuyorlar?” diye sorduğu davranışın arkasında, kişinin zaten yeterince kabul edilmediğini hissetmesi olabilir.
Film aslında yalnızca Alman toplumunu değil, göçmen topluluğunu da eleştiriyor
Polizeiyi sadece “Almanlar göçmenlere kötü davranıyor” şeklinde okumak filmin önemli bir bölümünü kaçırmak olur.
Deutsches Historisches Museum’un film tanıtımında da belirtildiği gibi film, Alman toplumunun bazı özelliklerini hicvederken Türk işçi topluluğuna atfedilen otoriteye aşırı bağlılık, kayırmacılık ve dayanışma eksikliği gibi davranışları da mizahın hedefi haline getiriyor.
Bu açıdan film iki yönlü bir eleştiri kuruyor.
Bir tarafta göçmenin içinde bulunduğu toplum tarafından “yabancı” olarak görülmesi var. Diğer tarafta ise göçmen topluluğunun kendi içindeki hiyerarşiler, çıkar ilişkileri ve statü arayışları bulunuyor.
Ali Ekber’in üniforması bu iki tarafı aynı anda görünür hale getiriyor. Türk esnafın veya çevredeki insanların ona gerçek bir polis sanarak farklı davranması, devlet otoritesinin göçmen topluluğu üzerindeki etkisini gösterirken, Ali Ekber’in bu gücü kullanmaya başlaması da bireyin kendisine verilen küçük bir iktidarı nasıl içselleştirebildiğini gösteriyor.
1988 Berlin’i ile bugünü karşılaştırmak neden önemli?
Film 1988’de, Berlin Duvarı’nın yıkılmasından kısa süre önce çekildi. İstanbul Modern filmi Türkiye-Almanya ortak yapımı olarak tanımlıyor; Deutsches Historisches Museum ise filmin Kreuzberg’de, duvarın yıkılmasından hemen önce çekildiğini belirtiyor.
O dönemin Berlin’i ile bugünün Berlin’i aynı değildir. Ancak göç, aidiyet, vatandaşlık, sınıf ve ayrımcılık tartışmalarının tamamen ortadan kalktığını söylemek de mümkün değil.
1961’de Türkiye’den Almanya’ya işçi göçü başladığında bu insanların çoğunun geçici olarak kalacağı düşünülmüştü. Sonrasında aile birleşimleriyle birlikte göç kalıcı hale geldi. Almanya’daki Türkiyeli nüfusun sosyal yapısı böylece erkek işçilerden ailelere, çocuklara ve sonraki kuşaklara doğru genişledi.
Bugün “Ben Almanya’da doğdum ama hâlâ yabancı görülüyorum” duygusunun ortaya çıkabilmesi, filmin temel sorusunu başka bir biçimde yeniden gündeme getiriyor:
Bir insan kaç kuşak sonra gerçekten “yerli” kabul edilir?
Ve belki daha önemlisi: Bir insanın aidiyetini belirleme hakkı kimdedir?
Kişisel deneyim ve kaynak şeffaflığı
Benim kişisel göçmenlik, Almanya’da yaşama veya Polizei filmini bireysel olarak deneyimleme tecrübem yok; bu nedenle kişisel anekdot uydurmak yerine bu değerlendirmeyi film kaynakları ve akademik araştırmalar üzerinden kuruyorum. Filmle ilgili temel dayanaklar İstanbul Modern, Deutsches Historisches Museum ve film veri kaynakları; toplumsal arka planla ilgili başlıca kaynaklar ise Almanya Federal Göç ve Mülteciler Dairesi (BAMF), Bundeszentrale für politische Bildung ve toplumsal cinsiyet üzerine akademik araştırmalardır.
Bu ayrım önemli; çünkü bir filmi sosyolojik açıdan yorumlamak ile filmde olmayan bir şeyi “gerçek” olarak sunmak aynı şey değildir.
Sonuç: Polizei bize aslında ne söylüyor?
Polizeinin temel hikâyesi basit görünür: Bir temizlik işçisi polis üniforması giyer ve insanların ona davranışı değişir.
Ama filmin altında bundan çok daha büyük bir mesele vardır.
Toplum insanlara yalnızca kim oldukları üzerinden değil, onları hangi sınıfa, etnik gruba, mesleğe veya cinsiyete yerleştirdiği üzerinden de davranır.
Ali Ekber’in polis üniforması bu mekanizmayı görünür hale getirir. Üniforma onun kişiliğini değiştirmez; fakat toplumdaki algısını değiştirir. Böylece sınıf, etnisite ve devlet otoritesi tek bir sembolün içinde birleşir.
Toplumsal cinsiyet açısından film, erkekliğin statü ve güçle ilişkilendirilişini düşündürürken; göç açısından aidiyet ve yabancılık sorununu gündeme getirir. Sınıf açısından ise emeğin toplumsal değerinin, ekonomik ve sembolik güç karşısında nasıl geri plana itilebildiğini gösterir.
Belki de filmin bugün hâlâ tartışılmasının nedeni budur. Çünkü üniformanın biçimi değişebilir; polis, doktor, yönetici, akademisyen veya şirket yöneticisi olabilir. Fakat toplumun bazı mesleklere ve kimliklere daha fazla saygı gösterme eğilimi devam edebilir.
Ve forumda tartışmaya değer asıl soru belki şudur:
Ali Ekber’e saygı gösterilmesini sağlayan gerçekten onun kişiliği miydi, yoksa üzerindeki üniforma mıydı?
Peki bugün aynı durum farklı biçimlerde hâlâ yaşanıyor mu?
Bir göçmenin aksanını duyduğumuzda ona dair beklentimiz değişiyor mu? Bir kadının mesleğini veya ekonomik bağımsızlığını onun “nasıl bir kadın” olduğu hakkında yargılamak için kullanıyor muyuz? Bir erkeğin gelirini, mesleğini veya otoritesini onun değerinin göstergesi olarak görmeye devam ediyor muyuz? İnsanları etnik kökenleri nedeniyle daha fazla şüpheyle karşılamak, modern toplumlarda eski önyargıların yeni biçimleri olabilir mi?
Polizeiyi bugün yeniden izlerken bence en ilginç nokta, filmin “Almanlar” veya “Türkler” hakkında tek bir hüküm vermemesi. Daha rahatsız edici ve daha evrensel bir soru ortaya koymasıdır:
Bir toplumda gerçekten kim olduğumuz ile insanların bizi kim sandığı arasındaki fark ne kadar büyük?
Bu fark büyüdükçe, bazen bir insanın kendisini tanıtmak için yalnızca yüzünü değil, üzerindeki üniformayı da değiştirmesi gerekebilir.
Kaynakçayı tam ve tutarlı düzenleBabett’in bakışını daha görünür kıl
Kaynakçayı tam ve tutarlı düzenle
Babett’in bakışını daha görünür kıl
Kişisel deneyim beyanını daha doğal yap