Simge
New member
Tam tersine, birlikte kullanıldıklarında birbirlerini tamamlıyorlardı.
Psikofobi konusunda da belki ihtiyacımız olan şey tam olarak bu olabilir:
Bilgi ve empati.
Bilgi, yanlış inanışları düzeltir.
Empati ise karşımızdaki insanın bir istatistik değil, hayatı olan bir kişi olduğunu hatırlatır.
Toplum Değiştikçe Korkunun Biçimi de Değişiyor
Mert'in araştırması ilerledikçe başka bir ayrıntıyla karşılaştı.
Geçmişte insanlar ruhsal hastalıkları açıklamak için farklı kültürel ve dini çerçevelere başvurabiliyordu. Modern toplumlarda ise bilimsel açıklamalar daha fazla yer edindi.
Ama korku tamamen ortadan kalkmadı.
Sadece biçim değiştirdi.
Eskiden “cin çarpmış” denilen kişiye bugün “tehlikeli” denebiliyor.
Eskiden “ahlaken zayıf” denilen kişiye bugün “iradesiz” denebiliyor.
Eskiden toplumdan uzaklaştırılan kişiye bugün iş yerinde sessizce fırsat verilmeyebiliyor.
Elbette tarih birebir aynı değildir. Modern psikiyatri, psikoterapi ve ruh sağlığı hizmetleri milyonlarca insana destek sağlayabiliyor. Fakat psikiyatri tarihinin kendisi de tamamen kusursuz bir ilerleme hikâyesi değildir. Araştırmalar, geçmişte psikiyatri kurumlarının ve devlet politikalarının bazı dönemlerde ayrımcılık ve dışlamayla iç içe geçtiğini, bu nedenle bugünün uygulamalarının geçmişin hatalarından bağımsız düşünülemeyeceğini gösteriyor.
Bu tarihsel gerçek bize önemli bir şey söylüyor:
Bir toplumun “normal” kabul ettiği şey zaman içinde değişebilir.
Bugün doğal gördüğümüz bazı davranışların gelecekte nasıl değerlendirileceğini bilmiyoruz.
Dolayısıyla ruhsal sağlık konusunda kesin hükümler vermek yerine öğrenmeye açık olmak daha güvenli bir yaklaşım olabilir.
Psikofobi Sadece Başkasına Yönelik Olmaz
Hikâyenin en çarpıcı kısmı ise Mert'in kendisiyle ilgili keşfiydi.
Bir gece eve geldiğinde uzun süredir yaşadığı uykusuzluğu düşündü.
Son aylarda sürekli yorgundu.
Konsantrasyonu azalmıştı.
Bazen hiçbir şey yapmak istemiyordu.
Fakat doktora gitmeyi düşünmemişti.
Çünkü zihninin bir köşesinde şu cümle vardı:
“Benim böyle şeylerle uğraşacak vaktim yok.”
Sonra durdu.
“Bu da bir tür korku olabilir mi?”
Psikofobi yalnızca “başkalarından korkmak” şeklinde düşünülmemeli. Ruhsal hastalıkların damgalanması kişinin kendi kendini etiketlemesine, yardım aramaktan kaçınmasına veya yaşadığı belirtileri saklamasına da yol açabilir. Güncel araştırmalar ruh sağlığı damgalamasının yardım arama davranışının önünde önemli bir engel oluşturabildiğini gösteriyor.
Mert ilk kez kendi zihnine dışarıdan bakıyormuş gibi hissetti.
“Bir başkasının doktora gitmesini normal karşılıyorum ama kendim gidersem bunu başarısızlık gibi görüyorum.”
Bu cümle, psikofobi hakkında öğrendiği bütün bilgilerden daha fazla etkiledi onu.
Çünkü mesele artık başkaları değildi.
Mesele kendisiydi.
Korkunun Karşısına Ne Koyabiliriz?
Ertesi hafta Mert ve Elif küçük bir toplantı düzenledi.
Toplantının adı basitti:
“Ruh Sağlığı Hakkında Konuşmak.”
Kimseye ders vermek istemiyorlardı.
Kimseye “doğru düşünmeyi” öğretmek de istemiyorlardı.
Sadece insanların soru sorabileceği bir alan oluşturdular.
Bir çalışan elini kaldırdı:
“Bir arkadaşım depresyonda. Ona nasıl davranmalıyım?”
Elif cevap verdi:
“Öncelikle onun adına karar vermeden, neye ihtiyacı olduğunu sorabilirsiniz.”
Mert ekledi:
“Ve eğer profesyonel yardım gerekiyorsa, yardım almasını destekleyebilirsiniz. Her şeyi sizin çözmeniz gerekmiyor.”
Başka biri sordu:
“Ya yanlış bir şey söylersem?”
Zeynep cevap verdi:
“Yanlış bir şey söylemekten korktuğunuz için hiç konuşmamak da çözüm olmayabilir. Samimi olun. ‘Seni anlamak istiyorum, nasıl yardımcı olabilirim?’ demek çoğu zaman iyi bir başlangıçtır.”
Odada sessizlik oldu.
Sonra bir kadın söz aldı.
“Ben yıllarca terapiye gittiğimi ailemden sakladım.”
Kimse şaşırmadı.
Kadın devam etti:
“Çünkü hasta olduğumu düşünmelerinden korktum.”
İşte o an Mert, psikofobinin ne olduğunu artık daha iyi anladığını düşündü.
Psikofobi bazen yüksek sesle bağıran bir nefret değildir.
Bazen bir iş görüşmesindeki tereddüttür.
Bazen arkadaşımıza “Abartıyorsun” demektir.
Bazen bir yakınımızın yardım alma isteğini küçümsemektir.
Bazen ruhsal hastalık yaşayan kişiden gereksiz yere uzak durmaktır.
Bazen de insanın kendi acısını yıllarca saklamasıdır.
Sonunda Mesele Korkudan Çok Tanımadığımız Şeyle Karşılaşmak
Mert aylar sonra bir psikolojik danışmanla görüşmeye karar verdi.
İlk görüşmeden çıktığında Elif'e mesaj attı:
“Sanırım kafamda çözmem gereken şeylerden daha fazlası varmış.”
Elif cevap verdi:
“Belki de ilk kez çözmek zorunda olmadan bakmayı öğreniyorsundur.”
Mert gülümsedi.
Bu hikâyenin sonunda herkes iyileşmedi.
Kimse sihirli biçimde bütün önyargılarından kurtulmadı.
Toplum bir gecede değişmedi.
Ama küçük bir şey değişti:
İnsanlar konuşmaya başladı.
Ve bazen toplumsal değişimler büyük sloganlarla değil, insanların birbirine sorduğu küçük sorularla başlıyor.
“Bunu neden böyle düşünüyorum?”
“Bu kişinin gerçekten tehlikeli olduğuna dair kanıtım var mı?”
“Yoksa bunu televizyondan, çevremden veya yıllardır duyduğum cümlelerden mi öğrendim?”
“Bir insanın psikiyatrik tanısı, onun bütün kişiliğini anlatır mı?”
“Bir arkadaşım yardım istediğinde ona çözüm mü sunmalıyım, yoksa önce onu dinlemeli miyim?”
“Ve en önemlisi…”
“Ben kendi ruhsal sağlığım hakkında konuşmaktan neden çekiniyorum?”
Psikofobiyi anlamanın belki de en önemli tarafı burada.
Amaç insanları “iyi” ve “kötü” diye ayırmak değil.
Amaç, korkunun nasıl oluştuğunu görmek.
Çünkü tarih bize damgalamanın çok eski olduğunu gösteriyor. Bilim bize ruhsal hastalıkların karmaşık ve çeşitli olduğunu söylüyor. Güncel sağlık otoriteleri ise damgalamanın yardım arama ve yaşamın birçok alanı üzerinde gerçek sonuçları olabileceğine dikkat çekiyor.
Öyleyse belki de psikofobiyle mücadele, “ruh hastalarından korkmayın” demekten daha geniş bir şey.
İnsanı tanısından önce insan olarak görebilmek.
Bazen strateji gerekir.
Bazen bilgi.
Bazen sınır koymak gerekir.
Bazen profesyonel yardım.
Ama bazen de yalnızca yanındaki kişiye dönüp:
“Bunu tek başına taşımak zorunda değilsin.”
diyebilmek gerekir.
Ve belki forumdaki bu hikâyenin asıl sorusu da burada başlıyor:
Sizce toplum olarak ruhsal hastalıklardan mı korkuyoruz, yoksa kendi zihnimizin kırılganlığını görmekten mi?
Hiç sırf “insanlar ne düşünür?” diye yardım istemekten vazgeçtiğiniz oldu mu?
Bir kişinin psikolojik destek alması hakkındaki düşünceniz, o kişiyi yakından tanıdığınızda değişir mi?
Bence bu soruların kolay cevapları yok.
Ama konuşmaya değer.
Çünkü bazen korkunun karşısındaki ilk adım, korkuyu inkâr etmek değil, ona adını verebilmektir.
Psikofobi.
Ve onun karşısına koyabileceğimiz en güçlü şeylerden biri belki de basitçe şudur:
Bilmek, dinlemek ve insanı etiketiyle sınırlamamak.
Kaynak Notları
- Dünya Sağlık Örgütü (WHO/Europe), ruh sağlığında damgalama ve ayrımcılığın yardım arama, tedaviye devam etme, çalışma ve ilişkiler üzerindeki etkileri hakkında güncel bilgiler sunmaktadır.
- Dünya Sağlık Örgütü'nün ruh sağlığına ilişkin raporunda, ruhsal sorun yaşayan kişilerin tehlikeli veya şiddet eğilimli olduğu yönündeki stereotiplerin damgalamayı güçlendirebildiği belirtilmektedir.
- Rössler'in EMBO Reports makalesi, ruhsal hastalıklara yönelik damgalamanın tarihsel gelişimini ve günümüzdeki ayrımcılık biçimlerini ele almaktadır.
- Hilton ve Freudenthal'ın psikiyatri tarihine ilişkin incelemesi, ruh sağlığı uygulamalarının kendi tarihsel ve toplumsal bağlamları içinde değerlendirilmesinin önemini vurgulamaktadır.
- Psychophobia terimi, güncel bazı akademik ve eğitim kaynaklarında ruhsal hastalıklara yönelik korku, önyargı ve ayrımcılığı ifade etmek için kullanılmaktadır; bununla birlikte standart psikiyatrik tanı sınıflandırmalarında bağımsız bir klinik tanı değildir.
Psikofobi tanımını daha temkinli kurHikâyedeki ana çatışmayı derinleştir
Psikofobi tanımını daha temkinli kur
Hikâyedeki ana çatışmayı derinleştir
Mert’in özfarkındalık dönüşünü güçlendir
Psikofobi konusunda da belki ihtiyacımız olan şey tam olarak bu olabilir:
Bilgi ve empati.
Bilgi, yanlış inanışları düzeltir.
Empati ise karşımızdaki insanın bir istatistik değil, hayatı olan bir kişi olduğunu hatırlatır.
Toplum Değiştikçe Korkunun Biçimi de Değişiyor
Mert'in araştırması ilerledikçe başka bir ayrıntıyla karşılaştı.
Geçmişte insanlar ruhsal hastalıkları açıklamak için farklı kültürel ve dini çerçevelere başvurabiliyordu. Modern toplumlarda ise bilimsel açıklamalar daha fazla yer edindi.
Ama korku tamamen ortadan kalkmadı.
Sadece biçim değiştirdi.
Eskiden “cin çarpmış” denilen kişiye bugün “tehlikeli” denebiliyor.
Eskiden “ahlaken zayıf” denilen kişiye bugün “iradesiz” denebiliyor.
Eskiden toplumdan uzaklaştırılan kişiye bugün iş yerinde sessizce fırsat verilmeyebiliyor.
Elbette tarih birebir aynı değildir. Modern psikiyatri, psikoterapi ve ruh sağlığı hizmetleri milyonlarca insana destek sağlayabiliyor. Fakat psikiyatri tarihinin kendisi de tamamen kusursuz bir ilerleme hikâyesi değildir. Araştırmalar, geçmişte psikiyatri kurumlarının ve devlet politikalarının bazı dönemlerde ayrımcılık ve dışlamayla iç içe geçtiğini, bu nedenle bugünün uygulamalarının geçmişin hatalarından bağımsız düşünülemeyeceğini gösteriyor.
Bu tarihsel gerçek bize önemli bir şey söylüyor:
Bir toplumun “normal” kabul ettiği şey zaman içinde değişebilir.
Bugün doğal gördüğümüz bazı davranışların gelecekte nasıl değerlendirileceğini bilmiyoruz.
Dolayısıyla ruhsal sağlık konusunda kesin hükümler vermek yerine öğrenmeye açık olmak daha güvenli bir yaklaşım olabilir.
Psikofobi Sadece Başkasına Yönelik Olmaz
Hikâyenin en çarpıcı kısmı ise Mert'in kendisiyle ilgili keşfiydi.
Bir gece eve geldiğinde uzun süredir yaşadığı uykusuzluğu düşündü.
Son aylarda sürekli yorgundu.
Konsantrasyonu azalmıştı.
Bazen hiçbir şey yapmak istemiyordu.
Fakat doktora gitmeyi düşünmemişti.
Çünkü zihninin bir köşesinde şu cümle vardı:
“Benim böyle şeylerle uğraşacak vaktim yok.”
Sonra durdu.
“Bu da bir tür korku olabilir mi?”
Psikofobi yalnızca “başkalarından korkmak” şeklinde düşünülmemeli. Ruhsal hastalıkların damgalanması kişinin kendi kendini etiketlemesine, yardım aramaktan kaçınmasına veya yaşadığı belirtileri saklamasına da yol açabilir. Güncel araştırmalar ruh sağlığı damgalamasının yardım arama davranışının önünde önemli bir engel oluşturabildiğini gösteriyor.
Mert ilk kez kendi zihnine dışarıdan bakıyormuş gibi hissetti.
“Bir başkasının doktora gitmesini normal karşılıyorum ama kendim gidersem bunu başarısızlık gibi görüyorum.”
Bu cümle, psikofobi hakkında öğrendiği bütün bilgilerden daha fazla etkiledi onu.
Çünkü mesele artık başkaları değildi.
Mesele kendisiydi.
Korkunun Karşısına Ne Koyabiliriz?
Ertesi hafta Mert ve Elif küçük bir toplantı düzenledi.
Toplantının adı basitti:
“Ruh Sağlığı Hakkında Konuşmak.”
Kimseye ders vermek istemiyorlardı.
Kimseye “doğru düşünmeyi” öğretmek de istemiyorlardı.
Sadece insanların soru sorabileceği bir alan oluşturdular.
Bir çalışan elini kaldırdı:
“Bir arkadaşım depresyonda. Ona nasıl davranmalıyım?”
Elif cevap verdi:
“Öncelikle onun adına karar vermeden, neye ihtiyacı olduğunu sorabilirsiniz.”
Mert ekledi:
“Ve eğer profesyonel yardım gerekiyorsa, yardım almasını destekleyebilirsiniz. Her şeyi sizin çözmeniz gerekmiyor.”
Başka biri sordu:
“Ya yanlış bir şey söylersem?”
Zeynep cevap verdi:
“Yanlış bir şey söylemekten korktuğunuz için hiç konuşmamak da çözüm olmayabilir. Samimi olun. ‘Seni anlamak istiyorum, nasıl yardımcı olabilirim?’ demek çoğu zaman iyi bir başlangıçtır.”
Odada sessizlik oldu.
Sonra bir kadın söz aldı.
“Ben yıllarca terapiye gittiğimi ailemden sakladım.”
Kimse şaşırmadı.
Kadın devam etti:
“Çünkü hasta olduğumu düşünmelerinden korktum.”
İşte o an Mert, psikofobinin ne olduğunu artık daha iyi anladığını düşündü.
Psikofobi bazen yüksek sesle bağıran bir nefret değildir.
Bazen bir iş görüşmesindeki tereddüttür.
Bazen arkadaşımıza “Abartıyorsun” demektir.
Bazen bir yakınımızın yardım alma isteğini küçümsemektir.
Bazen ruhsal hastalık yaşayan kişiden gereksiz yere uzak durmaktır.
Bazen de insanın kendi acısını yıllarca saklamasıdır.
Sonunda Mesele Korkudan Çok Tanımadığımız Şeyle Karşılaşmak
Mert aylar sonra bir psikolojik danışmanla görüşmeye karar verdi.
İlk görüşmeden çıktığında Elif'e mesaj attı:
“Sanırım kafamda çözmem gereken şeylerden daha fazlası varmış.”
Elif cevap verdi:
“Belki de ilk kez çözmek zorunda olmadan bakmayı öğreniyorsundur.”
Mert gülümsedi.
Bu hikâyenin sonunda herkes iyileşmedi.
Kimse sihirli biçimde bütün önyargılarından kurtulmadı.
Toplum bir gecede değişmedi.
Ama küçük bir şey değişti:
İnsanlar konuşmaya başladı.
Ve bazen toplumsal değişimler büyük sloganlarla değil, insanların birbirine sorduğu küçük sorularla başlıyor.
“Bunu neden böyle düşünüyorum?”
“Bu kişinin gerçekten tehlikeli olduğuna dair kanıtım var mı?”
“Yoksa bunu televizyondan, çevremden veya yıllardır duyduğum cümlelerden mi öğrendim?”
“Bir insanın psikiyatrik tanısı, onun bütün kişiliğini anlatır mı?”
“Bir arkadaşım yardım istediğinde ona çözüm mü sunmalıyım, yoksa önce onu dinlemeli miyim?”
“Ve en önemlisi…”
“Ben kendi ruhsal sağlığım hakkında konuşmaktan neden çekiniyorum?”
Psikofobiyi anlamanın belki de en önemli tarafı burada.
Amaç insanları “iyi” ve “kötü” diye ayırmak değil.
Amaç, korkunun nasıl oluştuğunu görmek.
Çünkü tarih bize damgalamanın çok eski olduğunu gösteriyor. Bilim bize ruhsal hastalıkların karmaşık ve çeşitli olduğunu söylüyor. Güncel sağlık otoriteleri ise damgalamanın yardım arama ve yaşamın birçok alanı üzerinde gerçek sonuçları olabileceğine dikkat çekiyor.
Öyleyse belki de psikofobiyle mücadele, “ruh hastalarından korkmayın” demekten daha geniş bir şey.
İnsanı tanısından önce insan olarak görebilmek.
Bazen strateji gerekir.
Bazen bilgi.
Bazen sınır koymak gerekir.
Bazen profesyonel yardım.
Ama bazen de yalnızca yanındaki kişiye dönüp:
“Bunu tek başına taşımak zorunda değilsin.”
diyebilmek gerekir.
Ve belki forumdaki bu hikâyenin asıl sorusu da burada başlıyor:
Sizce toplum olarak ruhsal hastalıklardan mı korkuyoruz, yoksa kendi zihnimizin kırılganlığını görmekten mi?
Hiç sırf “insanlar ne düşünür?” diye yardım istemekten vazgeçtiğiniz oldu mu?
Bir kişinin psikolojik destek alması hakkındaki düşünceniz, o kişiyi yakından tanıdığınızda değişir mi?
Bence bu soruların kolay cevapları yok.
Ama konuşmaya değer.
Çünkü bazen korkunun karşısındaki ilk adım, korkuyu inkâr etmek değil, ona adını verebilmektir.
Psikofobi.
Ve onun karşısına koyabileceğimiz en güçlü şeylerden biri belki de basitçe şudur:
Bilmek, dinlemek ve insanı etiketiyle sınırlamamak.
Kaynak Notları
- Dünya Sağlık Örgütü (WHO/Europe), ruh sağlığında damgalama ve ayrımcılığın yardım arama, tedaviye devam etme, çalışma ve ilişkiler üzerindeki etkileri hakkında güncel bilgiler sunmaktadır.
- Dünya Sağlık Örgütü'nün ruh sağlığına ilişkin raporunda, ruhsal sorun yaşayan kişilerin tehlikeli veya şiddet eğilimli olduğu yönündeki stereotiplerin damgalamayı güçlendirebildiği belirtilmektedir.
- Rössler'in EMBO Reports makalesi, ruhsal hastalıklara yönelik damgalamanın tarihsel gelişimini ve günümüzdeki ayrımcılık biçimlerini ele almaktadır.
- Hilton ve Freudenthal'ın psikiyatri tarihine ilişkin incelemesi, ruh sağlığı uygulamalarının kendi tarihsel ve toplumsal bağlamları içinde değerlendirilmesinin önemini vurgulamaktadır.
- Psychophobia terimi, güncel bazı akademik ve eğitim kaynaklarında ruhsal hastalıklara yönelik korku, önyargı ve ayrımcılığı ifade etmek için kullanılmaktadır; bununla birlikte standart psikiyatrik tanı sınıflandırmalarında bağımsız bir klinik tanı değildir.
Psikofobi tanımını daha temkinli kurHikâyedeki ana çatışmayı derinleştir
Psikofobi tanımını daha temkinli kur
Hikâyedeki ana çatışmayı derinleştir
Mert’in özfarkındalık dönüşünü güçlendir